Türkiye'nin otomotiv sanayisi 103. yılda: Devrim'den Togg'a

Türkiye'nin otomotiv sanayisi, Cumhuriyet'in 103. yılında 1929'da İstanbul'da kurulan ilk otomobil fabrikasından bugünün elektrikli üretimine uzanan bir geçmişe sahip. Sektör bugün ihracatın en büyük kalemlerinden biri. 2025'te 1 milyon 419 bin 464 araç üretildi.

İlk fabrikadan Devrim ve Anadol'a

Ford Motor Company ile dönemin hükümeti arasındaki anlaşma kapsamında 1929'da İstanbul Tophane'de bir fabrika kuruldu. Yaklaşık 450 kişinin çalıştığı tesiste günlük üretim 50 araca yaklaşıyordu. Büyük Buhran'ın etkisiyle üretim 1934'te sona erdi. 1955'te Tuzla Çayırova'daki Türk Willys Overland tesisinde Jeep montajı başladı, 1960'ta Ford bu kez Koç Grubu ortaklığıyla Otosan üzerinden Türkiye'ye döndü.

Devrim otomobili 1961'de Cemal Gürsel'in talimatıyla Eskişehir'deki Devlet Demiryolları Fabrikası'nda geliştirildi. Motoru dahil Türkiye'de tasarlanan araç 135 günde tamamlandı ve 29 Ekim 1961 törenlerine yetiştirildi. Ankara'daki tanıtımda yakıtı bitince durdu, seri üretime geçemedi. 1966'da Otosan'ın Anadol'u yollara çıktı. Fiberglas gövdeli model 1984'e kadar üretildi ve 93 bin adedi aştı.

Bursa, Japon ve Koreli yatırımlar

Tofaş 1968'de Koç Grubu ile Fiat ortaklığında kuruldu, Oyak-Renault'nun temelleri ertesi yıl atıldı. İki fabrika 1971'de Bursa'da seri üretime başladı: Tofaş'ta Murat 124, Oyak-Renault'da Renault 12. 1990'larda Toyota Sakarya'da Corolla üretimine başladı. Honda 1997'de Gebze'de Civic üretimine geçti, Hyundai aynı yıl Assan ortaklığıyla İzmit'te Accent ve H100 üretmeye başladı.

Togg, Hyundai ve Tofaş K9

Togg 2018'de kuruldu, Gemlik'teki tesisinde 29 Ekim 2022'de seri üretim aşamasına geçti. T10X 2023'te kullanıcılarla buluştu, ardından T10F geldi. T10F ile ihracat başladı ve Almanya'da satışlar sürüyor. Üçüncü model T6X'in 2027'de yollara çıkması bekleniyor.

Hyundai, İzmit'te 2026'nın üçüncü çeyreğinde Ioniq 3'ün seri üretimine başlayarak Türkiye'de elektrikli otomobil üreten ikinci marka oldu. 250 milyon euroluk yatırımda ilk aşamada yılda 30 bin araç hedefleniyor. Tofaş'ın 300 milyon dolarlık K9 projesinde ise Fiat Doblò üç yıl sonra Bursa'ya döndü. Projede Berlingo, Combo, Rifter ve Partner da üretilecek, yıllık kapasite 100 bin araç.

İhracat ve Made in EU gündemi

OSD verilerine göre 2025'te otomobil üretimi 872 bin 538, toplam otomotiv ihracatı 1 milyon 57 bin 920 adet oldu. Sektörün ihracat geliri 41,5 milyar dolara ulaştı. Avrupa'da tartışılan Made in EU düzenlemesi ise henüz kesinleşmedi. Almanya ve Fransa'nın Avrupa üretimine öncelik konusunda uzlaşmasının ardından Türkiye'nin kapsam dışında kalma ihtimali gündeme geldi, kamu ve özel sektör girişimlerini hızlandırdı.